Samarqandga madaniy sayohat

Samarqanddagi Goʻri Amir majmuasi — XV asrning muhtasham durdonasi boʻlib, buyuk sohibqiron Amir Temurning soʻnggi qoʻnim topgan maskani. Maqbarada shuningdek uning oʻgʻillari, piri Mir Said Baraka va munajjim nabirasi Mirzo Ulugʻbek dafn etilgan. Aslida Temur suyukli nabirasi Muhammad Sulton uchun bunyod ettirgan majmua 64 qirrali feruza gumbazi, ravoqli peshtoqi va baland minoralari bilan ajralib turadi.

Ichkarida zarhal, oniks va geometrik koshinkorlik Amir Temurning markaziy qabrtoshi — noyob toʻq yashil nefrit toshi atrofini bezab turadi; haqiqiy qabrlar esa pastdagi yer osti daxmasida saqlanadi. Meʼmoriy nafisligi va tarixiy ahamiyati bilan mashhur Goʻri Amir Hindistonning mashhur Toj Mahali kabi timsollarga bevosita ilhom bergan.

Samarqanddagi Registon ansambli — qadimgi Ipak yoʻlining yuragi va Markaziy Osiyoning eng mashhur meʼmoriy moʻjizalaridan biri. Forschada “qumli joy” maʼnosini anglatuvchi bu tarixiy maydonni ikki asr davomida qurilgan uchta muhtasham, koshinlar bilan bezatilgan madrasa oʻrab turadi.

Gʻarbda XV asrga oid, oʻz davrida astronomiya va matematika markazi boʻlgan Ulugʻbek madrasasi qad rostlagan. Uning roʻparasida XVII asrda qurilgan, odam yuzli quyoshlar ostida ohularni quvayotgan yoʻlbarslar tasvirlangan mozaikalari bilan mashhur Sherdor madrasasi joylashgan. Uchlikni markazdagi, zarhal bezakli masjid interyeri bilan dong taratgan Tillakori madrasasi yakunlaydi. Ularning osmonoʻpar peshtoqlari, feruza gumbazlari va nafis geometrik koshinkorligi islom meʼmorchiligining betakror durdonasini tashkil etadi.

Samarqanddagi Bibixonim jome masjidi majmuasi — Temuriylar davrining eng ulugʻvor meʼmoriy yodgorliklaridan biri. 1399-yilda Amir Temur Hindiston yurishidan zafar bilan qaytgach qurdirgan bu ulkan masjid islom olamining eng katta ibodatxonasi boʻlishi koʻzda tutilgan va sohibqironning bosh xotini sharafiga nomlangan. Ogʻir toshlarni tashish uchun 95 ta jangovar fil jalb etilgan qurilish oʻrta asr muhandisligini imkoniyatlari chegarasigacha olib chiqqan.

Bugun mehmonlarni keng hovliga olib boruvchi 35 metrli peshtoq qarshi oladi. Hovli markazida qadimiy Usmon Qurʼoni qoʻyilgan mashhur oʻymakor marmar lavh turadi. Feruza gumbazlari, kobalt mozaikalari va ulkan koʻlami bilan Bibixonim Ipak yoʻlining koʻrmasa boʻlmas javohiri sanaladi.

Samarqanddagi Siyob bozori — shaharning eng katta va eng qadimiy ochiq bozori boʻlib, Ipak yoʻli gullagan davrlardan beri davom etib kelayotgan qizgʻin savdo anʼanasini saqlab kelmoqda. Tarixiy Bibixonim masjidi yonida, rang-barang ravoqlar ostida qaynagan bu maskan sayyohlarga oʻzbek kundalik madaniyatiga chinakam shoʻngʻish imkonini beradi. Ochiq chehrali sotuvchilar xushboʻy ziravorlar, quritilgan mevalar, qovurilgan yongʻoqlar, shirin holva va yangi mavsumiy mahsulotlarga toʻla qoplarni faxr bilan namoyish etadi.

Bozor ayniqsa afsonaviy Samarqand noni bilan mashhur — anʼanaviy tandirda yopiladigan qalin, tillarang non haftalab dasturxonda tarovatini yoʻqotmasligi bilan eʼzozlanadi. Uning gavjum rastalari boʻylab sayr Markaziy Osiyo mehmondoʻstligi, ranglari va taʼmlaridan unutilmas taassurot qoldiradi.

Samarqanddagi Hazrati Xizr masjidi Siyob bozori va Afrosiyob shahristoniga qaragan qadimiy tepalikda salobat bilan qad rostlagan. Dastlab VIII asrda bunyod etilib, XIX asrda sinchkovlik bilan qayta tiklangan masjid yoʻlovchilarning afsonaviy homiysi nomi bilan ataladi. Yogʻoch ustunli ayvoni, nafis oʻymakor shiftlari va rang-barang ganch bezaklari bilan mashhur bu maskandan shaharning tarixiy manzarasi kaftdek koʻrinadi.

Majmua yonida Oʻzbekistonning birinchi prezidenti Islom Karimovning nafis marmar va qimmatbaho toshlardan bunyod etilgan zamonaviy maqbarasi joylashgan. Qadimiy qabriston va goʻzal manzarali ayvonlar bilan oʻralgan bu sokin maskan ilk islom tarixi, yuksak hunarmandchilik anʼanalari va zamonaviy milliy merosni oʻzida uygʻun jamlagan.

Samarqanddagi Shohizinda majmuasi — Markaziy Osiyoning eng tabarruk ziyoratgohlari va meʼmoriy moʻjizalari qatoridan oʻrin olgan maqbaralar xiyoboni. “Tirik shoh” maʼnosini anglatuvchi majmua markazida Muhammad paygʻambarning amakivachchasi, oʻlkaga islomni olib kirgan Qusam ibn Abbosning VII asrga oid qabri joylashgan.

XI asrdan XIX asrgacha — toʻqqiz asr davomida shakllangan bu tepalik ansambli temuriy zodagonlar, sarkardalar va malikalar uchun qurilgan nafis maqbaralar tizilgan yuksalib boruvchi yoʻlakdan iborat. Ziyoratchilar ulkan tosh zinapoyadan koʻtarilib, islom olamidagi eng nafis koshinkorlik namunalari jamlangan tor ochiq galereyaga kiradilar. Koʻzni qamashtiruvchi feruza sopol, chuqur oʻyilgan mayolika va zarhal bilan bezatilgan Shohizinda teran maʼnaviyat, shohona tarix va badiiy barkamollikning unutilmas uygʻunligini taqdim etadi.